Je ogen na je veertigste: wat verandert er en wanneer laat je ze nakijken?

Rond je veertigste merken veel mensen voor het eerst dat lezen anders gaat. De menukaart in een schemerig restaurant wordt lastiger en de bijsluiter van een medicijn houd je ineens op armlengte. Dat betekent niet dat er iets mis is met je ogen; het hoort bij ouder worden. Wel is het een goed moment om er wat bewuster mee om te gaan.

Wat er gebeurt: ouderdomsverziendheid

Bij jonge mensen is de ooglens soepel. Door van vorm te veranderen kan het oog snel scherpstellen op iets dichtbij. Met de jaren wordt de lens stugger en lukt dat steeds minder goed. Dit heet ouderdomsverziendheid, of presbyopie. Het begint meestal tussen je veertigste en vijftigste jaar en neemt daarna geleidelijk toe.

Herken je dit?

• Je houdt een boek, krant of telefoon verder weg om de tekst scherp te zien.
• Kleine letters lezen kost meer moeite bij weinig licht.
• Na een avond lezen of handwerken voelen je ogen moe, of krijg je hoofdpijn.
• Omschakelen tussen veraf en dichtbij, bijvoorbeeld van de weg naar het dashboard, gaat trager.

Een leesbril van de drogist: handig, maar niet altijd genoeg

Kant-en-klare leesbrillen zijn goedkoop en makkelijk te krijgen. Ze hebben in beide glazen dezelfde sterkte en zijn niet afgestemd op de afstand tussen je ogen. Zien je ogen ongeveer even goed en heb je verder geen afwijking, dan kan zo’n bril prima werken.

Verschillen je ogen van elkaar, heb je cilinder (een afwijking in de kromming van het hoornvlies) of draag je al een bril voor veraf? Dan ben je beter af met een bril op maat. Met een standaard leesbril blijf je anders last houden van vermoeide ogen of hoofdpijn. Wie al een bril voor veraf heeft, hoeft niet steeds te wisselen: multifocale glazen combineren veraf en dichtbij in één glas. Voor computerwerk bestaan aparte werkplekglazen.

Meer dan lezen: waarom een controle zinvol is

Met de jaren neemt ook de kans op oogaandoeningen toe. Bij staar wordt de ooglens langzaam troebel. Je ziet dan waziger en hebt meer last van verblinding, bijvoorbeeld door tegemoetkomende koplampen. Bij glaucoom raakt de oogzenuw beschadigd, vaak samen met een verhoogde oogdruk. Het lastige van glaucoom is dat je er in het begin meestal niets van merkt.

Daarom is een meting na je veertigste meer dan een sterktebepaling. Bij een uitgebreide meting worden vaak ook de oogdruk en de helderheid van de ooglens bekeken. Woon je in Stad of in de omgeving, dan kun je zo’n uitgebreide oogmeting in Groningen laten doen voordat je een nieuwe bril uitzoekt. Valt er iets op, dan krijg je het advies om via je huisarts naar een oogarts te gaan.

Hoe vaak laat je je ogen nakijken?

Een vaste regel voor iedereen bestaat niet. Voor veel veertigplussers is een controle om de één à twee jaar een redelijk ritme, en eerder als je merkt dat je minder goed ziet. Komt glaucoom in je familie voor, vertel dat dan bij de meting en bespreek met je huisarts hoe vaak een controle zinvol is.

Ga bij voorkeur steeds naar dezelfde opticien in de buurt. Je eerdere metingen worden dan bewaard, waardoor veranderingen eerder opvallen. Het is ook makkelijk als je bril een keer bijgesteld moet worden.

Wat je zelf kunt doen

Een paar gewoonten maken het je ogen een stuk makkelijker. Zorg voor goed licht als je leest of handwerkt, het liefst van opzij of van achteren. Kijk bij beeldschermwerk regelmatig even in de verte. Draag buiten bij fel licht een zonnebril met UV-bescherming. En wie rookt, heeft een groter risico op staar en op maculadegeneratie; stoppen is dus ook goed voor je ogen.

Wanneer je niet moet wachten

Sommige klachten vragen om snelle actie. Zie je plotseling lichtflitsen, veel nieuwe zwarte vlekjes of een schaduw die als een gordijn over je zicht schuift? Ga je ineens veel slechter zien, of heb je een pijnlijk, rood oog met wazig zicht? Neem dan dezelfde dag contact op met je huisarts of de huisartsenpost.